Brieven aan Andalusië heeft de Zilveren Nipkowschijf 2020, de prijs voor het beste tv-programma, gewonnen. De Zilveren Reissmicrofoon 2020 werd uitgereikt aan de radiomakers van Virus Verhalen.  Matthijs van Nieuwkerk nam de Ere-Zilveren Nipkowschijf in ontvangst. Tv-makers Tim den Besten en Nicolaas Veul werden geëerd met een Speciale vermelding voor hun documentaire-serie 100 dagen voor de klas. Radiomaker Peter van Bruggen ontving de Ere Zilveren Reissmicrofoon en DJ Sagid Carter de Speciale vermelding van de jury van de Reissmicrofoon. Juryvoorzitters Vincent Bijlo en Renate van der Bas overhandigden de diverse prijzen donderdagmiddag tijdens een bescheiden ceremonie in Het Ketelhuis te Amsterdam. 

 

Zilveren Nipkowschijf 2020

 

Stef Biemans nam de Zilveren Nipkowschijf in ontvangst voor zijn documentaire serie Brieven aan Andalusië.

 

Lees hieronder een deel van het juryrapport over de Zilveren Nipkowschijf 2020 winnaar:

 

Brieven aan Andalusië (VPRO, NPO 2)

 

De speciale vorm die Stef Biemans koos voor Brieven aan Andalusië geeft zijn zesdelige reeks meer diepgang dan de gebruikelijke reisseries. De dichter onder de Nederlandse reisverslaggevers is met zijn gezin uit Nicaragua gevlucht naar het Zuid-Spaans dorp Utrera, niet ver van Sevilla. Ter inburgering schrijft de VPRO-programmamaker brieven aan zijn streekgenoten, die hun antwoorden voor de camera zelf voorlezen. Op het moment dat de Andalusiërs dit doen, komt er een glans over hun gezicht. Ze worden gehóórd, en ze zijn bereid hun hart te openen voor de nieuwe bewoner. “Een brief heeft iets ontwapenends”, begreep Biemans.

Zo leer je in de eerste plaats Andalusië kennen – aantrekkelijk maar arm, hier wonderschoon in beeld gebracht. En het belangrijkste: je leert wat het betekent om vluchteling te zijn. Biemans eigen gezin is ook gevlucht. Zij lijden onder hun verdrijving uit Nicaragua. Biemans vrouw Audrey is chirurg, maar ze mag in Spanje nog geen pleister plakken. De nieuwe migrantenstatus leidt tot spanningen in Biemans’ biculturele huwelijk. Gaandeweg wordt Audrey, wier gevoelens van verlies, agitatie, heimwee en schuldgevoel dicht aan de oppervlakte liggen, la protagonista van de serie.

Voor het volledige rapport klik hier:

http://www.nipkowschijf.nl/brieven-aan-andalusie/

 

 

De twee andere genomineerden waren Oogappels en Frontberichten.

 

Zilveren Reissmicrofoon 2020

 

De podcast Virus Verhalen van Heleen Hummelen voor NPO Radio1 werd beloond met de Zilveren Reissmicrofoon.

 

De jury over de Zilveren Reissmicrofoon winnaar:

 

Virus Verhalen (NTR, NPO Radio 1)

 

We komen in deze podcast, die sinds 30 maart twee keer per week verschijnt, voorbij de quarantaine-linten van het verpleeghuis, en tot in het thuisklasje. We horen hoe mensen elkaar proberen te bereiken en elkaar een hart onder de riem steken. Maar ook hoe het soms misgaat. De podcast neemt ons mee op een tocht door wachtend – en op anderhalve meter afstand levend Nederland. De podcast is prachtig radiofonisch gemaakt. We horen Holland Doc op zijn best. Hier wordt radiodocumentaire- geschiedenis geschreven.
http://www.nipkowschijf.nl/virus-verhalen/

De andere twee genomineerden waren Stefan Stasse en BNR’s Big Five.

 

Foto’s van Arjo Frank:

 

 

Over de Zilveren Nipkowschijf

De Zilveren Nipkowschijf is de oudste televisieprijs van Nederland, toegekend sinds 1961 door een jury bestaande uit Nederlandse mediajournalisten en tv-critici. Dit jaar is Renate van der Bas (Trouw) voor het eerst juryvoorzitter, de overige leden zijn Angela de Jong (AD), Arjen Fortuin (NRC), Bernice Breure (Telegraaf), Frank Heinen (De Volkskrant), Hannah Stöve (Het Parool), Emma Curvers (De Volkskrant), Maaike Bos (Trouw), Patricia Cortie (Telegraaf), Ron Vergouwen (NPO Radio 1), Walter van der Kooi (De Groene Amsterdammer) en Wilfred Takken (NRC).

 

Over de Zilveren Reissmicrofoon

De Zilveren Reissmicrofoon voor het beste radioprogramma of de beste radiomaker van het jaar werd voor het eerst uitgereikt in 1966. De jury van de Zilveren Reissmicrofoon bestaat uit radiorecensenten en mediajournalisten Edwin Wendt, Frederique de Jong, Jan Emous, Roeland van Zeijst en juryvoorzitter Vincent Bijlo.

 

Met dank aan de sponsoren: Stichting VEVAM Fonds, Lira Fonds, Stichting Het Ketelhuis, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid en NLZiet.nl

Nadat hij al een carrière als schrijvend journalist was gestart (Haagse Post, Muziekkrant OOR), begon Peter van Bruggen rond 1978 aan een loopbaan bij de KRO-Radio. Feitelijk is die nooit opgehouden. Zijn pensionering, nu ruim zes jaar geleden, leek even het einde. Maar Peter van Bruggen is gewoon doorgegaan.

Dat bewees hij met De Midzomernachtsdroom, zijn tot radioprogramma’s bewerkte podcasts die vorig jaar werden uitgezonden door BNNVARA op NPO Radio 1. Deze zomer is hij weer reisleider van virtuele trips door verre landen in de zomereditie van KRO’s Goudmijn op Radio 5.

Van Bruggen is een verhalenverteller, die de radio als medium heeft gekozen. Gelukkig maar. Momenteel zijn bewerkte interviews met grote popsterren (Elton John, Blondie) te horen als podcast via Radio 5.
Peter recyclet soms onderdelen uit zijn immense archief, maar nooit is dat storend en nog altijd worden nieuwe hoofdstukken toegevoegd. De Midzomernachtsdroom kende vorig jaar afleveringen over Trump en een Orwelliaanse aflevering Brave New Korea over de parallellen tussen de totalitaire staten die de allemaal met open ogen zien opereren. Iedereen kent George Orwell, maar niemand grijpt in.

Het Weeshuis van de Hits uit de jaren tachtig is zijn bekendste programma. Zelf vind Van Bruggen de virtuele reizen in Route du Soleil, later op Radio 2, nog beter geslaagd, vanwege de verbeterde technische mogelijkheden. Met zijn beeldende manier van radio maken heeft Peter veel aan het medium toegevoegd. Op vijf jaar live ochtendradio in de jaren negentig na, maakte Peter van Bruggen altijd gescripte programma’s, waarin over elk woord, elke overgang tussen twee platen en elk geluid was nagedacht. En dat is nog steeds zo.

Voor de nieuwe zomerserie van Goudmijn kocht de 71-jarige maker een nieuwe set microfoons,  om toch vooral technisch optimaal uitgerust op geluidenjacht te kunnen gaan.

De 25-jarige Carter is een groot muziekliefhebber met een brede smaak die het aanbod hoorbaar ‘open minded’ benadert. Waar deejays bij ‘de commerciëlen’ nog grotendeels zijn veroordeeld tot lijstje van de muziekredactie of playlists uit de computer, is bij zowel Radio 2 als Radio 5 als 3FM sinds enige tijd weer sprake van muzikale inbreng door de deejays. Zoals het hoort. Aan Carter is die vrijheid toe te vertrouwen. Haar zaterdagavondshow Club Carter  is de opmaat voor een avondje of nachtje stappen. Hierin veel dansbaar werk, maar ook felle gitaarrock en soms een ‘classic’ van bijvoorbeeld Joy Division.

Sinds april is ze de vaste presentator van 3Voor12 Radio, het dagelijkse blok van de VPRO op de late avond. Dit programma was al redelijk grenzeloos, maar het lijkt het onder Sagid nog meer te worden. 3FM heeft eindelijk gekozen voor een aan het Belgische Studio Brussel verwante left of centre-benadering waar het de muziek betreft, met veel nieuwe, nog niet ontdekte muzikanten en bands. Sagid Carter is een van de stemmen van die nieuwe aanpak.

Anders dan veel collega’s, speelde Sagid niet op haar tiende al ‘deejaytje’ op haar slaapkamer. Min of meer bij toeval kwam ze bij de radio – in eerste instantie FunX – nadat haar zus haar een laatste zetje gaf. Haar aanpak werd hierdoor fris en eigen. Niet het deejayen, maar de journalistiek, met name interviewen, hadden al vroeg haar interesse. Op de radio vertaalde haar engagement zich recent na de moord op George Floyd in een persoonlijk gesprek met haar moeder over de betekenis van huidskleur.

De bagage van journalistiek en maatschappelijke betrokkenheid neemt ze ook mee in de podcastserie Cartish Radio, waar gemonteerde voxpops van een paar minuten worden afgewisseld met gesprekken van een uur of langer met auteurs, artiesten of wetenschappers.

Virus Verhalen is een podcastserie die bij aanvang van de coronacrisis in allerijl, maar zeer professioneel is opgetuigd. In vijftien afleveringen komen we te weten hoe Nederland het virus beleeft. De podcast trekt je met heldere en treffende intro’s en passende muziektonen de verschillende verhalen in. Individuele verhalen die herkenbaar zijn, zoals de eerste aflevering waarin de maakster Heleen Hummelen onder het balkon van haar oude moeder staat bij een verpleegtehuis, maar bijvoorbeeld ook van de huismeester van een boekhandel in de Dominicanenkerk in Maastricht die vertelt over ouders die pedagogische boeken kopen omdat ze bang zijn dat ze anders leerachterstanden oplopen.

We komen in Virus Verhalen achter de voordeur, voorbij de quarantainelinten van het verpleeghuis en in het thuisklasje. We horen hoe mensen elkaar toch proberen te bereiken en elkaar een hart onder de riem steken. Maar ook hoe het soms misgaat. We horen verhalen uit het verpleeghuis, het faillissement van een theater te Boxmeer, de steeds drukker wordende natuurgebieden, een vanwege de dichte horeca florerende viswinkel, een actrice die van de ene dag op de andere haar werk kwijt is. We horen hoe de gevolgen van de maatregelen diepe sporen trekken door Nederland. Ook horen we kinderen vertellen hoe zij de corona-tijd beleven

De verhalen gaan door alle lagen van de bevolking heen: van marktkoopmannen en artsen tot sekswerkers. En ook alle leeftijden komen aan bod: we horen de geluidjes van baby Wiep en de verzuchtingen van Dien uit de Jordaan die vlak voordat ze overlijdt op 99-jarige leeftijd nog vertelt dat ze ‘goed gaat’ en dat er ‘ontzaggelijk goed voor haar gezorgd wordt’.

De podcast neemt ons mee op een tocht door wachtend en op anderhalve meter afstand levend Nederland. We leren personen kennen die regelmatig terugkeren. Hij is prachtig radiofonisch gemaakt. We horen Radio Doc op zijn best. Hier wordt radiodocumentairegeschiedenis geschreven.

Roelof Hemmen gaat in BNR’s Big Five in gesprek met de hoofdrolspelers van de belangrijkste actuele dossiers van Nederland. Elke werkdag, een uur lang. Eén dossier per week.

Het gaat bijvoorbeeld een week lang over de fiets, mede mogelijk gemaakt door lease-a-bike.nl (‘zet heel Nederland op de fiets’) want hij koppelt elke week een sponsor aan de show. Op maandag hoor je mensen als Marco te Brömmelstroet, fietshoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, die de fiets in een heel ander perspectief plaatst dan de meeste wetenschappers.

De dag daarna volgt dan Lucas Harms, van de Dutch Cycling Embassy, die fietskunde en –kennis exporteert, dat is big business.

Arend Schwab komt aan het woord, professor mechanica aan de TU Delft, die een fietslaboratorium heeft opgezet waar hij onderzoek doet op het gebied van zaken als veiligheid. Zo heeft hij een zelfsturende fiets ontwikkeld, omdat uit onderzoek bleek dat veel ouderen ten val komen omdat ze niet meesturen met hun fiets.

Na een week luisteren is je kijk op de fiets definitief veranderd. En dat geldt voor alle dossiers die Hemmen behandelt. Of het nou gaat om de vleesindustrie, waarbij hij bijvoorbeeld een varkens-econoom aan het woord laat, of Suriname, de woningbouw, de pensioenen, corona over de grens: BNR’s Big Five informeert je van alle kanten en verruimt je blik.

De deskundigen zijn uitstekend gecast, en vaker dan bij andere programma’s vrouw.

BNR’s Big Five is radio gemaakt door een oprecht geïnteresseerde presentator die zich, dat hoor je, snel nieuwe kennis en inzichten eigen kan maken.

Binnenkort stopt Roelof Hemmen ermee, maar we gaan er vanuit dat zijn opvolgers net zo kundig en kritisch zullen interviewen als hij dat doet. BNR is dit aan het programma verplicht.

Zijn opleiding aan de toneelacademie in Maastricht doet vermoeden dat Stefan Stasse zich verbonden voelt met het theatrale aspect van het leven. En inderdaad, dat is gebleken.

Hij vond zijn podium in de radiostudio en biedt op dat toneel eigenlijk elke luisteraar met liefde een plek aan. En zo zorgt hij ervoor dat in zijn uitzendingen het alledaagse leven plotseling boven het maaiveld terecht komt en iedereen een hoofdrol krijgt.

Want Stasse is als geen ander geïnteresseerd in het wel en wee van zijn luisteraars. Dat laat hij horen in de gesprekken in zijn programma De Staat Van Stasse. Zoals hij dat eerder ook doet in Het Theater van het Sentiment, het programma dat in 2001 al een keer de Zilveren Reissmicrofoon won. Die gesprekken zijn uiterst herkenbaar voor iedereen.

Stefan maakt ‘gewone’ radio. Terwijl in andere studio’s de bulderende lach van presentatoren en talloze sidekicks de leegte moet vullen met holle decibellen blijft het in Stefans studio rustig. Bij Stasse wordt niet gebulderd, maar geglimlacht. Door de luisteraar. Vanwege herkenning of ontroering. Want de dingen waar je zo makkelijk overheen kijkt kunnen zo zeer de moeite waard zijn, blijkt uit zijn programma’s.

Stefan Stasse heeft geen haast. Woordspeligheden en een nerveus makend tempo laat hij links liggen, want hij maakt radio die niet modieus hoeft te klinken om eigentijds te kunnen zijn.

De liefde voor het medium spat er vanaf.

Hij maakt van zijn radioprogramma’s een organisch geheel. Hij ademt radio. Alsof zijn programma’s nooit bedacht zijn, maar er altijd gewoon al waren. We zijn met zijn allen bij hem op bezoek in de studio, we voeren vanzelfsprekende gesprekken en luisteren naar muziek die hij ons graag wil laten horen. Niets meer en niets minder.

Bij Stasse is de drempel heel laag, terwijl de lat hoog ligt. Want Stasse neemt uiteindelijk vooral zichzelf mee naar z’n radiowerk.

Voor een Ere Zilveren Nipkowschijf voor Matthijs van Nieuwkerk is 2020 hét uitgelezen jaar, vanwege een perfect afgerond vijftiende seizoen van De Wereld Draait Door, een programma dat in zijn tomeloze ambitie en energie een blijvende invloed heeft gehad op het televisielandschap. Naast verstilde ontroering in menige huiskamer, vielen Van Nieuwkerk (1960) bij dit afscheid loftuitingen ten deel als ‘de grote bewonderaar’, presentator van ‘het invloedrijkste programma van de eeuw’, ‘het kon niet intiemer’.

DWDD was weliswaar een van de weinige grote talkshows die niet naar de presentator was genoemd, maar toch was het programma ondenkbaar zonder Van Nieuwkerks vastberadenheid om uit al zijn uitzendingen het maximale te halen. Hij legde zichzelf en zijn kijkers een razend tempo op, maar zonder dat die snelheid ten koste ging van de kwesties die ter tafel kwamen of van de scherpte van zijn interviews. De radicaal nieuwsgierige Van Nieuwkerk wil laten zien wat er belangrijk en de moeite waard is in de wereld, zonder zich daarbij te verliezen in abstracte grootheden. In De Wereld Draait Door moest alles concreet en persoonlijk zijn. Van Nieuwkerk wil niet alleen volgen, hij wil ook maken – en dat onderscheidde zijn talkshow van andere praatprogramma’s.

Al bij de toekenning van de Zilveren Nipkowschijf in 2011 noemde de jury De Wereld Draait Door ‘de belichaming van het oude sociaal-democratische verheffingsideaal’, wat het meest concreet tot uiting kwam in de uitvoering van het geheel uit stilte bestaande nummer 4’33’’ van John Cage. Maar Van Nieuwkerks liefde voor kunst – en dan met name muziek en literatuur – maakte zijn programma een aanstekelijke en dominante kracht in de Nederlandse cultuurwereld. Een programma van de eenentwintigste eeuw ook, waarin hoge en lage cultuur met dezelfde ernst en aanhankelijkheid tegemoet werden getreden

Het succes was voor Van Nieuwkerk nooit een aanleiding om de automatische piloot aan te zetten. Zijn programma bleef vijftien jaar lang zoeken naar nieuwe invalshoeken. Van Nieuwkerk toonde zich een man die altijd maar weer het beste uit zijn talenten wist te halen op het hoge pad waarbij televisie van grote kwaliteit wordt gemaakt voor een miljoenenpubliek. Daarmee heeft hij televisiegeschiedenis geschreven.

Nee toch, niet weer twee BN’ers die zich een blauwe maandag gaan ‘onderdompelen’ in een bepaald beroep? O wacht, we gaan zien hoe moeilijk het is om les te geven aan lastige pubers. Dat zal dan wel op Dream School lijken? Niks van dat alles. Tim den Besten en Nicolaas Veul verrasten vriend en vijand door zich met hart en ziel te storten op het vak, pardon, de roeping van docent. Niet een, of twee of drie dagen, maar 100 dagen voor de klas (VPRO).

Met dezelfde intensiteit waarmee het duo achttien dagen lang hun hele leven online zette – in Super Stream Me (2016) – gaan de mannen in 100 dagen voor de klas een nieuwe openbare uitdaging aan: kunnen Den Besten en Veel zich staande houden als leraar? Wat komt daarbij kijken? In ieder geval kost het veel meer energie dan ook zij voor mogelijk hadden gehouden. En er valt een lange lijst strubbelingen en tegenslagen op te maken: verbluffend om te zien welke problemen een docent moet overwinnen – zeker wat betreft het krijgen van de aandacht van de leerlingen – voor je überhaupt toekomt aan de lesstof.

De verschillende karakters van Nicolaas en Tim zorgen voor een goede balans in de serie, want ze gaan niet bepaald op dezelfde manier te werk. Mooi om te zien is hoe ze elkaar steunen en aan nieuwe inzichten helpen: hun vriendschap zorgt voor een extra laag in het programma.

De worsteling met klassikale ‘shaming’ van Den Besten en Veul door hun leerlingen is voor de kijkers misschien entertainment, maar voor de gewone docent dagelijkse routine. Toch, hoe diep de liefde voor het lesgeven in de genen zit van de betrokken docenten: het is ontroerend om te zien en zorgde voor diep respect voor dit ‘vitale’ beroep. Tijdens de lockdown twitterden kijkende docenten teksten als: ‘Ach, door dit soort beelden krijg ik zo veel zin om weer voor de klas te staan’.

Wellicht ook omdat hun handen jeukten, maar zeker omdat 100 dagen voor de klas een monument is voor het onderwijzersvak.

De speciale vorm die Stef Biemans koos voor Brieven aan Andalusië geeft zijn zesdelige reeks meer diepgang dan de gebruikelijke reisserie. De dichter onder de Nederlandse reisverslaggevers is met zijn gezin uit Nicaragua gevlucht naar het Zuid-Spaans dorp Utrera.

Ter inburgering schrijft de VPRO-programmamaker brieven aan zijn streekgenoten, die hun antwoorden voor de camera zelf voorlezen. Op het moment dat de Andalusiërs dit doen, komt er een glans over hun gezicht. Ze worden gehóórd, en ze zijn bereid hun hart te openen voor de nieuwe bewoner. “Een brief heeft iets ontwapenends”, begreep Biemans.

Zo leer je in de eerste plaats Andalusië kennen – aantrekkelijk maar arm, hier wonderschoon in beeld gebracht. Maar je krijgt ook van alles mee over de onderdrukking in het land dat de Biemans heeft achterlaten, Nicaragua. En, het belangrijkste: je leert wat het betekent om vluchteling te zijn. Dat je migranten in soorten en maten hebt, ziet Biemans, die als Nederlandse journalist een migrant de luxe is. Een positie die hem nu de mogelijkheid geeft om minder fortuinlijke migranten te portretteren.

Daartoe behoren vooral ook Biemans eigen vrouw en kinderen. Zij lijden hevig onder het verlaten van Nicaragua. Biemans vrouw Audrey is chirurg, maar in Spanje mag ze nog niet eens een pleister plakken. Gaandeweg wordt Audrey, wier gevoelens van verlies, agitatie, heimwee en schuldgevoel dicht aan de oppervlakte liggen, de hoofdpersoon van de serie.

Naast haar blijft Biemans toch altijd de beschouwende, ietwat slungelige Nederlander, die van alles niet begrijpt – om te beginnen Audreys diepe gevoelens voor God en vaderland. De gedwongen landverhuizing zet hun huwelijk op scherp, zodat Brieven ut Andalusië ook een verhaal is over liefde en onthechting – vol schitterende scènes uit een huwelijk, waarin Biemans de grote verschillen tussen hem en zijn vrouw scherp en openhartig neerzet.

Het is deze persoonlijke benadering, de inventieve brievenvorm, en de verliefde beelden van Zuid-Spanje die Brieven aan Andalusië tot zo’n bijzonder ervaring maken.

De Nipkowschijf-uitreiking wordt mogelijk gemaakt door onze sponsors